Klesha – oorzaak van leed

Elk mens handelt om geluk te ervaren, maar ondanks veel moeite lukt het niet om gelukkig te zijn. Wat is de oorzaak van het lijden? Kun je het lijden voorkomen? Zo ja, wat is de oplossing?

Oorzaak van het lijden 

Leed is niet onze oorspronkelijke natuur, maar wordt veroorzaakt doordat het individuele bewustzijn zich identificeert met de natuur.

Drashtri-drishyayoh sanyogo heyahetuh              

Patanjali – Yoga Sutra 2.17

Drashtri           Het subject (het bewustzijn)

Drishya            Het object (de natuur)

Sanyoga          bijeenkomen; samensmelten

Heyahetuh      oorzaak van het lijden

Het ogenschijnlijk samensmelten van het bewustzijn met de natuur is de oorzaak van het lijden. Natuurlijke eigenschappen van het bewustzijn zijn sat-chid-ananda (Zijn, kennis en geluk). Bij de samensmelting identificeert het oneindige bewustzijn zich met de zichtbare natuur, die gelimiteerd is. Bij het zien van deze limitatie ontstaat een gevoel van tekortkoming. De oorspronkelijke eigenschappen worden gemist en de zoektocht naar geluk in de natuur begint.

Oorzaak van sanyoga – 5 klesha’s

Tasya hetur-avidya

Patanjali – Yoga Sutra 2.24

De oorzaak van de samensmelting (sanyoga) is onwetendheid (avidya).

Avidya zorgt voor een incorrecte weergave van de waarheid. Het individu ziet daardoor onvergankelijkheid in vergankelijkheid. De natuur die constant verandert, wordt ten onrechte beschouwt als onveranderlijk. Dit is de oorzaak van het samensmelten van bewustzijn met de natuur.

Wanneer het individuele bewustzijn zich identificeert met de natuur, onderscheidt het zichzelf van het universele bewustzijn. Het zuivere en onbegrensde besef van het bestaan (‘ik ben’) verandert naar het beperkte ‘ik ben dat’. Dit is asmita; het eerste gevolg van onwetendheid. Dit uit zich onder andere in:

  • Ik ben mijn gedachten (ik ben wat ik denk; ik ben rechtvaardig, eerlijk, etc.)
  • Ik ben mijn gevoelens (ik ben boos, blij, bang, etc.)
  • Ik ben wat ik doe/ kan (ik ben kok, leraar, etc./ ik ben sterk, bedreven, etc.)
  • Ik ben wat ik bezit (ik ben rijk, etc.)
  • Ik ben mijn rol (ik ben moeder, vriend, etc.
  • Ik ben mijn lichaam (ik ben man/vrouw, lang, etc.)

Het individu zoekt met deze asmita oneindig geluk in de wereld. Tijdens deze zoektocht vindt het individu objecten waarvan hij verwacht dat deze (oneindig) geluk geven. Hierdoor ontstaat een gevoel van aantrekking (raga), waarbij de natuur wordt geprezen, omdat zij (tijdelijk) voldoet aan de verwachting. Denk aan de laatste leuke vakantie, deze herinnering zorgt ervoor dat je opnieuw een vakantie boekt.

Wanneer het individu objecten vindt waarbij er geen of onvoldoende geluk wordt verwacht, ontstaat er een gevoel van afkeer (dvesha). De natuur krijgt de schuld van de tekortkoming. Denk aan een ruzie, waardoor je confrontatie gaat vermijden.

Het individu ontwikkelt uiteindelijk een angst om het eigen bestaan te verliezen waardoor hij geen geluk meer kan vinden. Dit uit zich in de angst voor de dood (abhinivesha).

Asmita, raga, dvesha en abhinivesha zijn allen het gevolg van avidya. Al deze vormen van leed worden voorkomen wanneer avidya verdwijnt.

Toekomstig leed is te voorkomen  

Maharshi Patanjali verdeelt het menselijk lijden in:

  1. Leed dat al ervaren is – verleden
  2. Leed dat men nu voelt – heden
  3. Leed dat nog ervaren moet worden – toekomst

Het leed dat al ervaren is, kan niet meer teruggedraaid worden. Dit geldt ook voor het leed die er nu is. Het ‘nu’ gaat namelijk constant over naar het verleden, deze is niet grijpbaar.

Maharshi Patanjali geeft aan dat het aankomend leed te voorkomen is:

Heyam dukham-anagatam

Patanjali – Yoga Sutra 2.16

Hetgeen dat de mens moet proberen te vermijden (heya) is leed (dukha) dat nog moet komen (anagata). Hoewel het leed van ‘nu’ niet voorkomen kan worden, kun jij je in het ‘nu’ wel inzetten om leed in de toekomst te voorkomen.

Viveka, de oplossing voor het lijden 
Vivekakhyatir-aviplava hanopayah

Patanjali – Yoga Sutra 2.26

Viveka khyatir             verkrijgen van viveka (wijsheid)

Aviplava                      rein, constant, stabiel

Hanopayah                 oplossing (om de oorzaak weg te nemen)

Stabiele, reine, constante wijsheid is de oplossing om de oorzaak van onwetendheid weg te nemen.

De ogenschijnlijke samensmelting van bewustzijn en natuur (sanyoga) die ontstaan is door avidya, wordt door viveka verholpen. Er ontstaat yoga, eenwording van het individuele bewustzijn met het universele bewustzijn. Het individu herkent zichzelf weer en de zoektocht naar volmaaktheid eindigt.